Eline van Lummel promoveert op succesvolle aanpak proactieve zorgplanning

Steeds meer mensen leven langdurig met chronische ziekten terwijl medische behandelmogelijkheden continu toenemen. Dit zorgt voor complexe uitdagingen bij de besluitvorming voor patiënten, naasten en zorgverleners. Proactieve zorgplanning (PZP), ook wel advance care planning (ACP) genoemd, helpt patiënten, naasten en zorgverleners om tijdig in gesprek te gaan over wensen, verwachtingen en behandelvoorkeuren voor de toekomst. Proactieve zorgplanning vindt vaak te laat of zelfs helemaal niet plaats, waardoor in het acute moment beslissingen genomen worden die niet altijd aansluiten bij de wensen van de patiënt. Dit was aanleiding voor het onderzoek ‘Development and evaluation of Multidisciplinary Timely Undertaken Advance Care Planning conversations at the outpatient clinic: the MUTUAL intervention’ dat grotendeels binnen Ziekenhuis Gelderse Vallei plaatsvond.

‘Het is belangrijk dat patiënten op tijd nadenken wat voor hen belangrijk is en over hun wensen voor de toekomst. Dit geeft niet alleen inzicht, maar ook rust voor henzelf en hun naasten,’ zegt van Lummel. ‘Door deze gesprekken eerder te voeren, ontstaat meer ruimte voor weloverwogen keuzes en kunnen zorgverleners beter aansluiten bij wat voor de patiënt van waarde is.’

Om deze gesprekken eerder en gestructureerd te laten plaatsvinden, is de MUTUAL-interventie ontwikkeld. Patiënten en hun naasten ontvangen informatie en reflectievragen ter voorbereiding op het gesprek. Daarna volgt een tweestapsgesprek op de polikliniek. Een speciaal getrainde verpleegkundige verkent eerst de persoonlijke waarden, verwachtingen en wat voor de patiënt belangrijk is het leven. Vervolgens sluit de medisch specialist aan om samen met de patiënt deze inzichten te vertalen naar eventuele behandelafspraken. De uitkomsten worden vastgelegd in het patiëntendossier en gedeeld met de huisarts.

Uit het onderzoek blijkt dat patiënten de gesprekken soms confronterend vinden, maar tegelijkertijd als zeer waardevol ervaren. Gemiddeld waarderen zij de interventie met een 8,6. Het bespreken van zorgen, verwachtingen en onzekerheden vergroot het inzicht in het ziekteverloop en geeft patiënten en hun naasten meer rust.

Daarnaast laat het onderzoek zien dat negatieve emoties geen belemmering vormen voor een goed gesprek. Juist het bespreken van soms confronterende onderwerpen helpt patiënten om zich beter voorbereid te voelen op de toekomst. Het is daarom ook belangrijk dat zorgverleners het gesprek niet uit de weg gaan. Een waardevol PZP-gesprek hoeft niet altijd te leiden tot medische besluiten. Juist het creëren van een open gesprek tussen patiënt, naaste en zorgverlener zet aan tot een waardevolle en voortdurende reflectie over wat écht belangrijk is.

Volgens verpleegkundig consulent geriatrie Marleen van Dijk-Vonderhorst bieden de onderzoeksresultaten belangrijke handvatten voor de zorgpraktijk. ‘Door deze gestructureerde aanpak kunnen zorgverleners samen zorgen dat de zorg echt aansluit bij wat de patiënt belangrijk vindt. Het onderzoek laat zien dat tijdige gesprekken niet alleen mogelijk zijn, maar ook breed worden gewaardeerd door patiënten, naasten en zorgverleners.’

De inzichten uit het promotieonderzoek zijn inmiddels vertaald naar een praktische implementatiegids voor zorgprofessionals. Daarmee levert het onderzoek een belangrijke bijdrage aan de verdere invoering van proactieve zorgplanning binnen ziekenhuizen én daarbuiten. Een goede samenwerking tussen ziekenhuis, huisarts, VVT en andere zorgverleners is daarbij essentieel, zodat behandelwensen van patiënten ook buiten het ziekenhuis besproken, vastgelegd en gerespecteerd worden. Ziekenhuis Gelderse Vallei doet dit binnen de Vitale Gelderse Vallei ook met het lopende ZonMw-project ‘Ketenbrede implementatie van proactieve zorgplanning in de Gelderse Vallei’, waarbij de MUTUAL-aanpak wordt uitgebreid met andere zorgorganisaties (huisartsenpraktijken, verpleeghuizen en thuiszorg).